بر اساس تئوری رنگ، سه رنگ اصلی وجود دارد که بقیه ی رنگ ها از ترکیب این سه رنگ به وجود می آیند. به رنگ های زرد ، آبی و قرمز رنگ های اولیه می گویند. از ترکیب هر دو رنگ از این رنگ ها، رنگ های ثانویه به وجود می آیند:

1. قرمز + زرد = نارنجی
2. زرد + آبی = سبز
3. آبی + قرمز = بنفش

و بالا خره دایره رنگ دایره ای است که رنگ های درجه ی سوم نیز در آن وجود دارد. یعنی از ترکیب هر دو رنگ کنار همُ رنگ دیگری به وجود می آید. همانطور که می بینید رنگ های اولیه به صورت مثلث متساوی الاضلاع در دایره قرار می گیرند. به رنگ هایی که در این دایره روبروی هم قرار می گیرند رنگ های مکمل می گویند:

• مثال: مکمل رنگ زرد ، بنفش است.

و به سه رنگ کنار هم رنگهای مشابه می گویند:

• مثال : سبز و زردسبز و زرد رنگهای مشابه هستند.

اینها ساده ترین حالت هایی است که می توان رنگ های هماهنگ را پیدا کرد.  با این روش می توان رنگ های هماهنگ دیگری را نیز پیدا کرد.

اگر داخل دایره رنگ یک مستطیل یا مربع یا مثلث متساوی الاضلاع یا مثلث متساوی الساقین رسم کنید رنگ هایی که در رأس این اشکال قرار می گیرند رنگهای هماهنگ هستند.

• مثال: رنگهای زرد-نارنجی ، زرد-سبز ، قرمز-بنفش ، آبی-بنفش چهار رنگی هستند که در چهار راس(گوشه) یک مستطیل فرضی درون دایره رنگ قرار می گیرند.

برای مطالعه بیشتر رجوع کنید به کتاب رنگ اثر ایتن

• منبع: دانستنیهای دانا پیرامون هنر و ... - دانا

ردیف چهارم هر گروه رنگ ، فرضا شماره 4 از گروه اول که رنگ اصلی قرمز است، باحرکت به سمت عقربه ساعت، می‌کوشند تا اندک اندک و با درهم‌آمیختگی بیشتر با زرد از رنگ اصلی خود دور و به رنگ اصلی بعدی که زرد است نزدیک‌شود (‌زرد شماره 36) در این چرخه رنگ هر رنگ اصلی پس از 3 پرش ، ضمن ترکیب تدریجی با رنگ اصلی بعدی ، بالاخره جای خود را به رنگ اصلی بعدی می‌دهد، که در این مورد زرد شماره 36 است. به همین ترتیب زرد با سه پرش ضمن آمیختن با آبی بالاخره جای خود را به آبی شماره 68 می‌دهد و آبی نیز به نوبه خود با 3 پرش ضمن آمیختن با قرمز ، سرانجام به همان قرمز شماره 4 می‌رسد.

به این ترتیب در اولین و دومین گامی که قرمز برای نزدیکی به زرد بر‌می‌دارد، هنوز قرمز غالب است و به همین دلیل این دو رنگ را مشابه رنگ اصلی می‌گویند. همچنین دومین و سومین گامی که آبی به سمت قرمز برمی‌دارد،‌ به این دلیل که کاملا به قرمز نزدیک می‌شود، بازهم مشابه قرمزگویند. پس از هر رنگی درچرخه رنگ با دو رنگ سمت راست و دو رنگ سمت چپ خود مشابه خوانده می‌شود،‌ با این تفاوت که نخستین رنگ چسبیده به رنگ اصلی را مشابه نزدیک و دومین رنگ را مشابه دور می‌خوانیم.

به همین ترتیب است رنگهای متضاد هر رنگ که 3 پرش لازم را برای نزدیکی به رنگ بعد انجام داد،‌بالاخره به رنگ اصلی بعد یعنی متضاد خود می‌رسد و از آنجا که اولین مشابه این متضاد نیز بسیار به آن نزدیک است، پس هر رنگی با ردیف چهارم و پنجم پس از خود متضاد خوانده می‌شود. در اینجا نیز ردیف چهارم متضاد نزدیک وردیف پنجم را متضاد دور می‌گوییم.

ستون مقابل هر رنگ ،‌که با آن رنگ همقطر قرار می‌گیرد، در چرخه رنگ مکمل آن رنگ نامیده شده است. شما می‌توانید پرشهای بین دو رنگ اصلی را که در اینجا فقط 3 پرش است به بی‌شمار پرش بدل کنید. همچنان که می‌توانید درجات سایه‌های سیاه (‌shade) هر رنگ را ، که در اینجا فقط با سه پله نمایش داده شده و درجات سایه‌های روشن(tint)‌ هر رنگ را ، که در اینجا با چهار پله آمده، به تعداد بسیار بیشتری افزایش دهید. چرخه رنگ فقط یک الگوی محدود برای بیان نمایش امکانات ایجاد تنوع در هر رنگ است، نه نهایت امکان آن .

• منبع: دانشنامه رشد – محمد جواد قدوسی