روش­ های زیر، توسط آقای محمد حسن قربانی، از تولیدکنندگان فرش دستباف در روستای آسیابان بیرجند بیان شده است:

گل انار

برای به دست آوردن رنگ گل انار ابتدا خامه پشمی را با 20% زاج سفید و 40% برگ مو به صورت زرد درآورده که در روستای آسیابان بیرجند به آن زرد ضمه جوش می ­گویند. این خامه پشمی را به مدت 6 ساعت در آب روان قرار داده تا رنگ آن کاملاً شفاف شود. هم­ زمان با خواباندن خامه پشمی در آب روان استاد قربانی اقدام به جوشاندن روناس در مقدار کمی آب و عصاره کشی و به قول استاد، دم نمودن آن می­ نماید. دم نمودن روناس توسط استاد قربانی 12 ساعت طول می­ کشد. اکنون روناس دم کرده را وارد حمام رنگ نموده و پشم را نیز وارد حمام کرده، عملیات رنگرزی به مدت یک ساعت در جوش ادامه یافته و پشم به مدت 12 ساعت در حمام رنگ باقی می ­ماند. سپس مجدداً پشم رنگ شده را به مدت 6 ساعت در آب روان قرار داده تا شفافیت رنگی آن کاملاً پدیدار گردد.

رنگ خاکی

برای بدست آوردن رنگ خاکی استاد قربانی پشم را با 10% زاج سفید و 20% پوست گردو و به مدت یک ساعت در جوش رنگرزی نموده و در پایان، کلاف­ های پشمی به مدت 2 ساعت در آب روان قرار می­ گیرند.

رنگ شتری

برای تهیه رنگ شتری پشم با 20% زاج سفید و 100% پوست گردو به مدت 2 ساعت، در جوش رنگرزی شده سپس کلاف ­های پشمی به مدت 4 ساعت در حمام باقی مانده و در پایان به مدت 4 ساعت نیز در آب روان قرار می­ گیرند.

رنگ نقره ای، سرمه ای (طیف های مختلف آبی از روشن تا تیره)

استاد با استفاده از 1% نیل و حداکثر 10 دقیقه زمان و حرارت 40 تا 50 درجه رنگ دوغی (آبی بسیار روشن)، با 2% نیل و مواد کمکی لازم فیروزه ­ای، با 2.5% نیل و مواد کمکی لازم رنگ ماستی و بالاخره حداکثر 5% نیل و مواد کمکی لازم رنگ سرمه ای را به دست می­ آورد. در پایان هر یک از رنگ­ های نیلی می ­بایست به مدت 12 ساعت در آب روان قرار داده شوند.

گروه رنگ­های سبز

برای به دست آوردن رنگ سبز ابتدا کلاف ­های پشمی با 10% دندانه زاج سفید و مقدار مورد نیاز برگ مو به رنگ زرد تبدیل شده و بسته به نوع سبزی که مورد نیاز است در حمام نیل قرار داده می شوند. استاد قربانی تهیه رنگ سبز را مرحله سخت کار خود می­ داند، چون تهیه رنگ سبز یکنواخت نیازمند دقت عمل بسیار زیادی است.

گروه رنگ­های لاکی، صورتی

برای به دست آوردن این رنگ­ها نیز از قرمز­دانه استفاده می ­نمایند، که استاد از 1 تا 10% قرمز دانه و مواد کمکی مورد نیاز بهره گرفته، به ترتیب ابتدا رنگ­ های تیره و سپس از پساب رنگ تیره رنگ ­های روشن را به دست می آورد.

 

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 93/09/01 و ساعت 10:9 |

دوربین عکاسی چند سال پس از اختراع به دربار محمد‌شاه قاجار ارسال شد. علاقه جانشین او ناصرالدین شاه به عکاسی موجب شد که این هنر در دوره او گسترش و پیشرفت زیادی داشته باشد.

برخی از عکس‌های رسمی تکثیر و به ادارات پایتخت و یا مراکز ولايات ارسال می شد.

کپی برداری و تکثیر این عکس‌ها به‌ویژه در مناطق دوردست کار آسانی نبود و لذا ساده‌ترین راه انعکاسشان بر روی فرش بود.

این‌گونه بود که نخستین قالیچه‌های تصويری برگرفته از عکس شاه در شهرهای کوچک و روستاهای دورافتاده بافته شد.

برای دانلود مقاله، اینجا کلیک کنید.

 

 

 

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 93/08/20 و ساعت 10:55 |

مهم ترین مراکز بافت قالی در چهار محال و بختیاری

چالشتر، سامان، اشگفتک، پیربلوط، ارجنگ، وردنجان، فرخ شهر، بروجن، بلداجی، فرادبنه، هیرگان، باباحیدر، اردل و نواحی تابعه آن، شلمزار و همچنین گروه فرش های طایفه اولاد. 

درحال حاضر کلیه قالی‌های چهارمحال و بختیاری را مطابق با مناطق بافت و بویژه بافندگان آنها می‌توان به دو گروه عمده تقسیم نمود: 

  • قالی بختیاری که حاصل دست بافندگان عشایر بختیاری و یا ساکنینی است که منشأ نژادی آنها از طوایف لر بختیاری هستند.
  • قالی قشقایی که ماحصل دست عشایر ترک قشقایی می‌باشد.


ساختار

دستگاه های قالیبافی منطقه، غیرازدارهایی که به همت شرکت سهامی فرش، جهاد سازندگی و سازمان صنایع دستی ایران در اختیار بافندگان قرار می‌گیرد، تماماً به صورت افقی است و روی آنها قالی‌هایی با رجشمار 17 تا 20 (و درحال حاضر با رجشمار 40) تولید می‌شود. این قالیها عمدتاً دارای گره ترکی و معمولاً دوپوده اند. اما در منطقه شهرکرد، مرکز چهارمحال، تولیداتی با کیفیت برتر، از یک پود و گره فارسی برخوردارند. قالی‌های بختیاری دارای تار و پود پنبه ای و پرز پشمی هستند. البته قالی‌های بختیاری بافت قدیم دارای تار و پودی از جنس پشم بسیار مرغوب بوده اند. با وجود این در پاره ای از قالی‌های بختیاری که دارای ارزش چندانی نیستند، این تار و پود از پشمی ریسیده شده که از دباغی به دست آمده است می‌باشد. این پشم‌ها اکثراً خشک اند و تارها از پشم‌های خاکستری رنگی هستند که به محض رنگ شدن، رنگ تیره ای را به خود می‌گیرند.


طرح های رایج

طرح ها و نقوش بکار رفته در قالی‌های بختیاری و سایر دستبافته‌های آنان، بویژه در گذشته، کاملاً ذهنی بوده و در بافت آنها از نقشه استفاده نشده است. کلیه طرحهای رایج و مرسوم در داخل استان را می‌توان به این ترتیب طبقه بندی نمود:

قالی‌های قشقایی (یلمه):

  • ترنجی (یا یک حوض)
  • شکرلو (یا دوحوض)
  • بندی الوان 

قالی‌های بختیاری:

  • خشتی شامل: خشتی جانوری و خشتی گل و گیاه 
  • ترنجی (لچک و ترنج)
  • سروکاج 
  • قابی سماوری (حلقه ای)
  • گل مینا (گل اشرفی)
  • گلدانی 
  • شرابه (گل پتو، گلدانی خمره ای)
  • گلدانی و درختی 


رنگ بندی
نوع و نحوه انتخاب رنگ در فرشهای بختیاری یکی از مهمترین ویژگی­های شناخته شده در این فرش­ها می‌باشد. نوع رنگ لاکی مورد استفاده و همچنین سبز خاص فرشهای بختیاری از مهمترین ویژگی رنگ­های فرش این استان می‌باشد که با سایر موارد مشابه در دیگر فرشهای ایران تفاوت دارد. رنگهای مورد استفاده در این قالی‌ها بیشتر در زمینه‌های قرمز، آبی روشن، آبی سیر، سبز، نارنجی و زرد می‌باشد.


رنگرزی
درگذشته زنان عشایر بختیاری در اوقات خاص یا به هنگام جابه جایی­های سالانه خود گیاهان رنگدار طبیعی را جمع آوری و خشک می‌کردند. سپس با شناختی که از خاصیت رنگ دهی آنها داشتند، آنها را در آب جوشانده و مایه رنگین آنها را استخراج کرده و همراه با دندانه آب انار ترش مورد استفاده قرار می‌دادند و رنگهای با ثباتی به دست می‌آوردند. در دوره حاضر متأسفانه رنگ­های باثبات گیاهی جای خود را به رنگ­های درخشان ولی بی ثبات شیمیایی داده است. این روش رنگرزی باعث تندی رنگهای خامه شده است. در بعضی موارد برای کاستن شدت تندی و پختگی رنگها از خاکستر استفاده می‌کنند.


ابعاد
اندازه قالی‌های بختیاری متنوع است. قالی‌های سجاده ای آن 2.40×1.30 متر و قطع متوسط آن 3.40×2.50 متر می‌باشند و بعد هم قالی‌های با ابعاد بزرگ وجود دارد که گاهی نیز در بین آنها قالی‌های مربعی شکل دیده می‌شود. بافت کناره‌های پهن و طویل و کلگی نیز در بین آنها رواج فراوان دارد.

 

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 93/08/18 و ساعت 10:34 |

کارگاه تخصصی باتیک آرامش برگزار میکند:

دومین سمینار رایگان باتیک  توسط متخصص دوره دیده از کشور اندونزی، معصومه (مسیح) مقدمی

بدینوسیله از کلیه علاقمندان به هنر باتیک (رنگرزی، چاپ و نقاشی روی پارچه) دعوت می شود تا در سمینار رایگان آشنایی با تکنیک های باتیک شرکت نمایند.  این سمینار شامل سه بخش زیر می باشد:

  1. رنگرزی پارچه و لباس
  2. چاپ باتیک
  3. نقاشی باتیک

 زمان: سه شنبه 20 آبان 93 ساعت 2 الی 4  بعداز ظهر  

محل برگزاری سمینار: قیطریه، میدان ندا، جنب بانک ملی، مجتمع اداری و تجاری چیذر، ط.3، واحد 13

تلفن رزرو: 22670725  و 09337512924  کارگاه تخصصی باتیک آرامش. تماس 9 صبح تا 6 عصر. 

لطفاً در صورت تمایل نسبت به رزرو جای خود اقدام فرمایید.

 

منبع: مسیح باتیک

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 93/08/17 و ساعت 13:59 |

اینفوگرافیک زیر با عنوان شناخت رنگ: درصد جامد حجمی و میزان پوشش رنگ، در حوزه تخصصی رنگ خودرو طراحی و پیاده سازی گردیده است.

برای مشاهده تصویر در اندازه بزرگتر، روی آن کلیک کنید.

شناخت رنگ در صنعت خودروسازی

  • منبع: اینفوگرافیک
  • طراحی و آماده سازی: مریم سلیمی، سمانه حقیقت، بهروز مظلومی فر
+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 93/08/11 و ساعت 10:8 |

فارس

استان فارس یکی از مراکزی است که رنگرزی گیاهی در آن رواج فراوان دارد لذا طراوت و شفافیت رنگ و تنوع غنای رنگ آمیزی فرش‌های این استان بیش از هر عامل دیگریکارگاه رنگرزی در اصفهان در شهرت جهانی دست بافته های قشقایی مؤثر است این استان دیرتر از سایر مراکز ایران مورد هجوم رنگ‌های شیمیایی قرار گرفت. توانایی زنان قشقایی در احساس رنگ‌ها و رنگ آمیزی گاه چنان باور نکردنی است که به اعجاز می‌ماند. هم از نظر فراوانی رنگ و ریزه کاری‌های رنگ آمیزی و هم از لحاظ پختگی و گیرایی و چشم‌نوازی و هم از نظر هماهنگی پرجاذبه و افسون کننده‌ای که جریان وقفه ناپذیر رنگ‌ها را پدیدار می‌کند.

آذربایجان

در بیشتر شهرها و روستاهای آذربایجان اصالت کارهای قدیمی حفظ شده و رنگ‌های طبیعی هنوز جای خود را به رنگ‌های شیمیایی نداده است. خامه‌های پشم بیشتر در دسترس است و پشم آن توسط عشایر ایل شاهسون تهیه می‌شود. هر چند که صرف نظر از کارگاه‌های شرکت فرش در تبریز سایر کارگاه‌ها بیشتر رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌کنند. 

مشهد

امروز صرف نظر از چند کارگاه در شهر و کارگاه‌های کوچک در روستاها اکثر قالی‌ها را با پست‌ترین انواع رنگ‌های اسیدی و بازیک رنگ می‌کنند و در نتیجه روز به روز از بازار این فرش‌ها کاسته می‌شود و تنها در کارگاه‌های شرکت فرش، کم و بیش رنگ‌های طبیعی استفاده می شود.

کاشمر

قالی این شهر عمدتاً نامرغوب و رنگ‌های به کار رفته در آن از نوع رنگ‌های بی‌ثبات است. به نظر می‌رسد که رنگرزی گیاهی در این منطقه رونق چندانی ندارد و تخصص لازم هم وجود ندارد. 

توس و نیشابور

در این نواحی رنگ‌ها بیشتر شیمیایی تند و نوع پشم نیز پست‌تر از سایر قالی‌های خراسان است.

قائنات

در ناحیه درخش قالی‌بافی وجود دارد که متأسفانه از رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌کنند و در ایل بهلوری نوعی قالیچه و قالی نظیر قالیچه‌های ترکمنی می‌بافند. ولی با وجود زیبایی ظاهری کار از مواد رنگی شیمیایی استفاده می‌کنند.

اراک, بروجرد, محلات

دو شهر بزرگ بروجرد و محلات قبل از شرکت زیگلر انگلیسی که کارگاه‌های رنگرزی را در اراک و روستاهای اطراف تأسیس کرد نیز از مراکز صدور رنگ‌های گیاهی ایران به اروپا بودند ولی امروز با رونق شرکت ها و کارگاه‌های شیمیایی از رنگ‌های کم‌ثبات اسیدی و سایر رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌شود.

اصفهان

استفاده از رنگ‌های طبیعی، کاهش قابل توجهی مخصوصاً در اصفهان پیدا کرده است و با این وصف هنوز در مناطق روستایی پاره‌ای بافندگان، رنگ‌های گیاهی را مورد استفاده قرار می‌دهند.

کاشان

با وجود نمونه‌های بی‌نظیر فرش و پارچه این شهر در عهد صفویه که خود از شاهکارهای هنر رنگرزی و نساجی است امروزه به طور عمده از رنگ‌های شیمیایی و به ندرت از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود. 

کرمان

هنرمندان قالی‌باف کرمانی در گذشته از رنگ‌های گیاهی استفاده می‌کردند ولی پس از جنگ جهانی دوم به دلیل ارزانی و فراوانی رنگ‌های بازیک و سادگی رنگرزی با آنها، تمایل به استفاده از رنگ‌های شیمیایی نشان داده‌اند و به این گونه رنگ‌های شیمیایی جای رنگ‌های گیاهی را گرفت.

یزد

قالی‌های این شهر خصوصاً نقش هراتی از اهمیت خاصی برخوردارند. در این شهر با هر دو روش سنتی و شیمیایی رنگرزی می‌شود.

ترکمن صحرا

در گذشته در بافت و رنگرزی از روش‌های سنتی و رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شد اما با مرور زمان رنگ‌های گیاهی جای خود را به رنگ‌های شیمیایی دادند و کارگاه‌های رنگرزی سنتی تقریباً برچیده شدند.  

همدان

قالی‌بافان این منطقه اکثراً خود تولید کننده پشم بوده و بیشتر از رنگ‌های طبیعی استفاده می کنند و به همین علت دست‌بافته‌های آنان از نظر رنگ دارای درخشندگی و جلای خاصی است اما در خمسه از کلاف‌های تافته کارخانه‌ای که رنگ شیمیایی دارند استفاده می‌کنند. از این رو قالی آنها فاقد مرغوبیت سایر محصولات همدان هستند.

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 89/07/29 و ساعت 16:44 |

آماده سازی جهت رنگرزی

آماده سازی جهت رنگرزی

آماده کردن محلول رنگ در کارگاه رنگرزی

آماده کردن محلول رنگ در کارگاه رنگرزی

ریختن محلول رنگ در ظرف مخصوص جهت رنگ آمیزی نخ ها در کارگاه رنگرزی

ریختن محلول رنگ در ظرف مخصوص جهت رنگ آمیزی نخ ها در کارگاه رنگرزی

شستشوی نخ آغشته به رنگ در کارگاه رنگرزی

شستشوی نخ آغشته به رنگ در کارگاه رنگرزی

دستگاه خشک کن نخ رنگ شده در کارگاه رنگرزی

دستگاه خشک کن نخ رنگ شده در کارگاه رنگرزی

انتقال نخ ها پس از رنگ آمیزی و خشک شدن به محل مناسب

انتقال نخ ها پس از رنگ آمیزی و خشک شدن به محل مناسب

نخ پس از مراحل رنگ آميزی توسط رنگرز در ترازو وزن کشی می شود

نخ پس از مراحل رنگ آميزی توسط رنگرز در ترازو وزن کشی می شود

نخ های رنگ شده در کارگاه رنگرزی آماده جهت عرضه به بازار مصرف

نخ های رنگ شده در کارگاه رنگرزی آماده جهت عرضه به بازار مصرف

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 89/06/27 و ساعت 12:40 |

دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد به عنوان بزرگترین و قدیمی ترین دانشگاه فعال در حوزه آموزش عالی فرش در بین دانشگاه‌های آزاد اسلامی سراسر کشور، با هدف ارائه آخرین یافته‌های علمی و پژوهشی، تبادل اطلاعات علمی، ایجاد فضای همکاری با دانشگاه‌ها، موسسات آموزشی و پژوهشی، انجمن‌ها، اتحادیه‌‌ها، سازمان‌های دولتی و خصوصی مرتبط، ایجاد انگیزش در بین دست اندرکاران مراحل مختلف آموزش، پژوهش و تولید، امکان ایجاد فرصت‌های کارآفرینی با ارائه آخرین یافته‌های تولیدی و بحث و تبادل نظر در خصوص تنگناها و خلاءهای هنری، فرهنگی و تولیدی فراروی صنعت فرش دستباف ایران و جهان در تاریخ 28 و 29 اردیبهشت ماه 1390، هم‌زمان با هفته میراث فرهنگی و با همکاری سازمانهای فعال در حوزه فرش دستباف همایش ملی هنر، فرهنگ، تاریخ و تولید فرش دستباف ایران و جهان را برگزار می‌نماید.

محورهای همایش:

۱. در حوزه فرهنگ، هنر و تاریخ فرشبافی

  • سیر تحول و تطور طرح و نقش فرش
  • تاریخ فرش ایران و جهان
  • مبانی طراح و رنگ و رنگبندی در فرش ایران و جهان
  • مردم شناسی، قوم شناسی و جامعه شناسی در فرش ایران و جهان
  • کاربرد کامپیوتر در طراحی و تولید فرش
  • فرهنگ و هنر مشرق زمین و فرش دستباف ایران
  • فرهنگ فرش در کشورهای غربی، نحوه نگرش و استفاده از فرش و تاریخ روی آوردن به تولید انواع کفپوش‌ها در غرب
  • ریشه‌یابی ، نشانه‌شناسی ، اسطوره شناسی و سبك‌شناسی طرح و نقش در فرش دستباف ایران و جهان
  • جغرافیای بافت، طرح، نقش و رنگ فرش دستباف ایران و جهان
  • سیر تحول و تطور شیوه‌های بافت و تکمیل و طرح و نقش فرش دستباف ایران و جهان و بررسی عوامل موثر بر این تحولات
  • اصالت و نوآوری در طرح و نقش فرش دستباف ایران
  • مبانی زیبایی‌شناسی در طرح و نقش فرش دستباف
  • ارتباط بین طرح و نقش فرش دستباف ایران و جهان و سایر رشته‌های هنری و تاثیرپذیری آنها از یكدیگر
  • فرش ماشینی، موکت و سایر کفپوش‌های صنعتی و تاثیر آن بر بازار و تولید فرش دستباف

2. در حوزه شیوه های تولید:

  • پتانسیل و ویژگی‌های استحصال و تولید الیاف و نخ مورد استفاده در فرش دستباف ایران و جهان
  • رنگزاهای طبیعی و رنگرزی سنتی خامه قالی
  • معرفی روش‌های بهینه‌سازی رنگرزی
  • روش‌های بهبود مواد اولیه مصرفی و بهبود كیفیت مواد اولیه
  • معرفی شیوه‌های رنگرزی در سایر مناطق جهان
  • بررسی شیوه‌ها و انواع بافت، دار و ابزار ، شیوه‌های تکمیل و شستشو
  • روش‌های نگهداری و انبار داری فرش

برنامه زمان‌بندی همایش:

  • آخرین مهلت ارسال مقاله: 15 بهمن 1389
  • اعلام نتایج داوری: 15 اسفند 1389
  • مهلت ثبت نام: 30 فروردین 1390


علاقه مندان جهت شرکت و ارائه مقاله در این همایش می‌توانند با مراجعه به سایت این همایش به آدرس www.iauncarpet.com  یا شماره تلفن دبیرخانه همایش 03312291096 تماس حاصل نمایند.

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 89/06/27 و ساعت 12:6 |

یکی از مهم ترین موارد رنگرزی با رنگ های طبیعی رنگرزی پشم با مواد مازوجی است ، اهمیت این موارد در چرمسازی نیز بسیار زیاد است.در پشم برای بدست آوردن زمینه های کدر و سیر همراه با دندانه آهن به کار می برند.غالب نباتاتی که دارای مواد مازوجی میباشند خود نیز دارای ماده رنگی زرد میباشند که اگر آنها را بدون کمک دندانه رنگ کنند زرد کم و بیش کدری بدست می آورند ، مواد مازوجی دارای خصایص زیر می باشند:

  • دارای طعم غامض می باشند.
  • با مواد قلیایی ترکیباتی میدهند که در برابر هوا رنگ قهوه ای به خود می گیرند عکس العمل اسیدی ضعیفی دارند.
  • با املاح مس و کروم تولید رسوب قهوه ای می کنند.
  • با املاح سرب تولید رسوب نارنجی می کنند
  • با املاح آهن تولید رسوب خاکستری تیره و سیاه می کنند.
  • با املاح سرب تولید رسوب نارنجی می کنند.

مواد مازوجی در بسیاری از نیاتات به طور فراوان یافت می شود که در بین آنها بلوط ، کاج ، گردو ، انار ، بید ، سماق ، هلیله ، دانه های ایران ، گندل کوله ، جفت ، هلیله سیاه اهمیت زیادتری دارند. رنگرزی این مواد با سایر نباتات رنگدار تفاوت زیادی ندارند فقط بواسطه کم و زیاد بودن مواد مازوجی در آنها و همچنین نوع ماده رنگی این گیاهان با دندانه های مختلف تولید الوان گوناگون می نمایند که به ذکر آنها پرداخته می شود.

 

طریقه رنگرزی پشم با مواد مازوجی

اگر پشم را مستقیما بدون دندانه با مواد مازوجی رنگ کنند تولید یک رنگ زردکمرنگ کدر میکنند که ثباتی در برابر نور و شستشو ندارند.بسته به مقدار دندانه ای که بکار می رود با کمک آهن ، رنگهای خاکستری روشن تا مشکی بدست می آورند ، با دندانه زاج سفید رنگهای زرد تا قهوه ای بسیار روشن به دست می آید و دندانه کروم رنگهای قهوه ای روشن و کدر به دست می دهد به طور کلی طریقه رنگرزی با دندانه آهن بر دو قسم است:

  • دندانه قبل از رنگ
  • رنگ و دندانه توام

پشم در حالت اول به طریق معمول دندانه می شود و سپس با مقدار متناسب رنگ مدت دو ساعت رنگرزی را ادامه میدهند و گاهی نیز در حمام رنگدار از یک درصد اسید نسبت به وزن پشم استفاده می شود.

در حالت دوم ابتدا پشم را به مدت یک ساعت با مقدار متناسبماده رنگی رنگ می کنند و سپس حرارت حمام را پایین آورده و در همان حمام دندانه را اضافه مینمایند و به رنگرزی برای مدت یکساعت تا یک ساعت و نیم ادامه می دهند.

دلیل آنکه ابتدا پشم را مدتی بدون دندانه رنگ می کند آنست که از ترکیب رنگ و دندانه و رسوب آنها در خارج از لیف در حمام جلوگیری نمایند.

 

سماق – رنگ قهوه ای طبیعی

گیاه سماق بطور بوی تقریبا در کلیه کشور یافته می شود ، برگ این گیاه کمتر از دندانه های آن ماده زوجب دارد 10 تا 30 درصد. سماقاین گیاه در تمام ایران مخصوصا در کوهپایه های اطراف تهران و کنار رودخانه جاجرود و کرج بسیار یافته میشود.ازمیوه و دانه این گیاه گردی گرفته می شود که ترش مزه و در صنایع غذایی بکار برده می شود.

محلول سماق تیره رنگ ، ترش مزه و گش میباشد و در دندانه های مختلف عکس العمل های زیر را نشان می دهد:

  • زاج سفید و دندانه های سرب تولید رسوب کرم مایل به زرد می کنند.
  • سولفات آهن رسوب آبی تیره مایل به سیاه تولید می کنند.
  • مواد قلیایی تولید رسوب سبر و روشن و مواد اسیدی رسوب رقیق زرد رنگ تولید می کند.

سماق علاوه بر مواد مازوجی دارای یک ماده رنگی زرد تیره است که به تنهایی و بدون دندانه در دباغی از آن استفاده می کنند.

 

پوست انار – زرد طبیعی

از پوست انار بیشتر از هر گیاه مازوجدار برای بدست آوردن رنگهای خاکستری و تیره از آن استفاده می کنند و مقدار ماده مازوجی آن تا 49 درصد می رسد.پوست انار

در جنگلهای شمال ایران نوع وحشی آن بسیار فراوان است که دارای میوه های ریز و کوچک تر از انار معمولی است و به نام گلنار فارسی مشهور است. این گیاه یک پایه ی و عمر آن متجاوز از 20 سال می باشد.رنگ گل آن قرمز است در گذشته به عنوان یک رنگ قرمز در ایران از این گل استفاده می شده است و امروزه نیز در فسمت های مختلف هند از گل انار برای رنگ قرمز استفاده می شود.

 

پوست گردو – رنگ قهوه ای طبیعی

گردو درختی است که تقریباً در تمام نقاط معتدل و شمالی ایران به طور فراوان دیده می شود.

درخت گردو یک پایه است و بلندی آن به 10 تا 20 متر می رشد. برگ های مرکب دارد که هر یک 7 تا 9 برگچه دارند.

گل های نر به صورت سنیله های دار در کنار ساقه های جوان ظاهر می شوندپوست گردو و گل های ماده دوتایی یا سه تایی و گاهی نیز منفرد دیده می شود . عمر این درخت بسیار زیاد است و چوب آن هم نسبت به سایر چوب ها بسیار گران قیمت و برای ساختن وسایل محکم و زینتی استفاده می شود.

در تمام قسمت های مختلف گردو ماده مازوجی به طور فراوان یافت می شود. درایران بیشتر از پوست میوه آن استفاده می شود، وقتی که در پاییز میوه گردو را زدند پوست آن نیز به سهولت از گردو جدا می شود ، آنرا خشک کرده و سپس به مصرف می رسانند.

مقدار ماده مازوجی پوست گردو بین 30 تا 35 درصد میباشد.اگر پوست گردوی تازه را با دست مالش دهند پس از مدت کوتاهی سیاه شده و به سختی از دست زایل می شود.

عکس العمل شیمیایی املاح مختلف بر روی گردو مانند پوست انار و سماق می باشد اگر پوست گردو را بجوشاند محلول قهوه ای مایل به قرمزی به دست می آید دندانه های مختلف نتایج زیر را با پوست گردو در رنگرزی پشم به دست می دهند:

  • دندانه زاج سفید با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ نارنجی تیره
  • بی کرومات پتاسیم با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ قهوه ای روشن
  • سولفات مس با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ قهوه ای متوسط
  • کلرور استانو با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ نارنجی تیره
  • سولفات آهن با 3 درصد رنگ خاکستری تا مشکی

پوست گردو هم چنین اهمیت فراوانی در رنگرزی خامه قالی برای رنگرزان دارد ، لزین ماده همراه با سایر رنگ ها برای بدست آوردن رنگ های تیره در کلیه زمینه ها استفاده می شود.

 

هلیله سیاه و هلیله زرد – قهوه ای طبیعی

اصل این درخت در آمریکا، آسیای جنوبی، چین، هندوستان و بلوچستان ایران مخصوصا در نواحی مدرس و بنگال است.هلیله سیاه

هلیله که در ایران به کار برده می شود بیشتر در نواحی بلوچستان و افغانستان و هند بدست می آید. این درخت بر دو نوع می باشد، هلیله سیاه و هلیله زرد این درخت دارای میوه کوچکی شبیه به گوجه است که آن را قبل از رسیدن چیده و خشک می کنند ، هلیله دارای رنگ زرد میباشد که مواد مازوجی آن بسیار است. در رنگرزی بیشتر همراه با دندانه زاج سفید استفاده می گردد. یکی دیگر از موارد استفاده از هلیله در چرمسازی است.

درخت هلیله یکی از قویترین مواد تانن دار می باشد که مقدار مواد مازوجی آن در حدود 45 درصد است. از برگ و میوه این درخت برای بدست آوردن انواع خاکستری ها همراه با سایر دندانه ها در رنگرزی پشم استفاده می شود.

 

جفت – رنگ زرد طبیعی

جفت نوعی درخت بلوط جنگلی است که انواع زیادی را داراست. این درخت در آمریکا، آسیای میانه و جبال قفقاز می روید. نوع ایرانی آن که در کوه های لرستان و کردستان است با نوع آمریکایی آن فرق دارد. طول درختانی که در آمریکا هستند گاهی به 30 متر می رسد و نوع رنگ آن نیز بهتر است.

این درخت دارای دو پوست است یکی در قسمت رو و دیگری در قسمت زیر، پوست رو نازک و داری یک ماده سرخ رنگ کدر می باشد و به همین جهت آن را قبلا مجزا نمودهجفت فقط پوست زیر را که دارای ماده رنگی قابل توجهی می باشد به فروش رسانیده برای تشخیص چوب جفت آنرا ابتدا ساییده مدت یک ساعت در آب می جوشانند و بعد مدتی آن را به حال خود راکد می گذارند. محلول تدریجا تغییر رنگ داده رسوب می کند و به صورت کریستال ته نشین میگردد. محلول با حالت ژلاتینی داشته که رنگ قرمزی و کدری به خود می گیرد.

مواد قلیایی، رنگ محلول را تیره و مایل به قهوه ای میکند.استات مس رسوب نارنجی رنگ تولید می کند. زاج سفید، رنگ را شفاف و رسوب رقیقی ایجاد می نماید. آبهای معدنی در روی آن اثر نموده و رسوب می دهند.

جفت دارای مقدار قابل توجهی ماده مازوجی است و همین ماده باعث میشود که رنگ های حاصله از آن تیره می شود. ماده رنگی جفت از بیشتر رنگ های طبیعی زرد حتی اسپرک زیاد تر است. ولی ثبات آن نسبت به اسپرک در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. در گذشته از جفت، بیشتر برای رنگرزی پنبه و چاپ آن استفاده می شده است.

جفت دارای مقدار قابل توجهی مواد مازوجی است.بنابراین با این دندانه آهن انواع خاکستری ها را میتوان بدست آورد.جفت با دندانه زاج سفید و سولفات آلومینیوم رنگ زرد می دهد که شفافیت آن را از اسپرک کمتر است و اگر در موقع رنگرزی جفت از هر دو پوست مخلوط کرده و رنگ کنند رنگ زرد کدر مایل به قهوه ای می دهد.

دو درصد دانه بیکرومات پتاسیم با جفت رنگ زیتونی مایل به قهوه ای می دهد که بسیار مورد استفاده قرار می گیرد.

از سایر دندانه ها در رنگرزی جفت با پشم به واسطه عدم ثبات آنها در برابر نور کمتر استفاده می شود.

 

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 89/05/05 و ساعت 12:15 |

 باراک اوباما رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا در ابتداي هفته جاري، قانون تحریم جامع ایران را که پیش از آن در مجلسین آمریکا تصویب شده بود، امضاء و ابلاغ کرد.طرح 5 دلاری

بر اساس این قانون که بندها و موضوعات متعددی را شامل می شود، هنر قالیبافی ایران نیز با تمامی ویژگی هایی که آن را از مرز هنری ملی به میراثی جهانی و انسانی ترفیع داده است، متاسفانه از نظر دور نمانده و ورود فرش ایرانی از هر نقطه جهان به آمریکا از تاریخ 29 سپتامبر 2010 ، برابر با 7 مهر ماه 1389 ممنوع گردیده است. مباحث سیاسی و اختلافات میان دولت های ایران و آمریکا دلیل اصلی صدور چنین ابلاغیه ای است که علیرغم ضربه سنگین بر این هنر صنعت و عوامل متعدد دستاندرکار آن هیچگاه کمترین تاثیری در بودجه و برنامه های دولت ایران نداشته و محل اتکاء دولت ها نبوده است.

کاخ سفید با صدور و ابلاغ این دستور در واشنگتن، شهری که به داشتن یکی از معتبرترین موزه های فرش و دستبافته های جهان (Textile museum of Washington-TM) بر خود می بالد و قطعات متعدد فرش های فاخر و بی همتای ایرانی سرمایه های اصلی آن را تشکیل می دهد، موجب تعجب و تاثر هنرمندان و هنر دوستان اعم از شهروندان آمریکایی و سایر دوستداران میراث هنری است.

از آنجا که تمامی فرایند های تولید و تجارت و نیز صادرات فرش دستباف ایرانی توسط بخش خصوصی، بدون کمترین دخالتی از سوی دولت صورت می گیرد، چنین اقدام تعجب برانگیزی، عملا نشانه گیری بخش بزرگی از جمعیت ایران، که معیشت خود را بطور مستقیم و غیرمستقیم از این راه تامین می کنند محسوب گردیده و رفاه و آسایش آنان را با خطر جدی مواجه خواهد کرد. که با هیچ یک از موازین عقلی، انسانی و حتی سیاسی متناسب نیست.

وارد آوردن چنین فشارهایی بر خانواده بزرگ فرش دستباف ایرانی در مغایرت کامل با ادعا هایی است که پیش از این، دولت ایالات متحده در جریان برنامه ریزی های مقدماتی تحریم اقتصادی ایران، در جهت احتراز از وارد آمدن عواقب مستقیم این تحریم ها بر مردم ایران، رسما و از تریبون های رسمی و محافل بین المللی، خود را نسبت بدان متعهد دانسته و افکارعمومی جهان را نسبت به پیامدهایی که بار آن بر دوش مردم قرار گیرد مطمئن متقاعد ساخته بود.

حال آنکه تحریم فرش دستباف ایرانی عملا حذف نان از سفره میلیون ها نفر از ضعیف ترین اقشار این کشور، از قبیل هنرمندان طراح، رنگرزان، بافندگان و دستاندرکاران این هنر - صنعت اصیل ایرانی است.

نکته مهم دیگر اینکه این اقدام دولت آمریکا عملا موجب گسست و قطع ارتباطات فرهنگی بین دو ملت ایران و آمریکا و نقض حقوق شهروندان آمریکایی علاقمند به هنر قالیبافی ایرانی خواهد بود.

آقای اوباما قطعا فراموش نکرده اند که مردم دنیا قرنهای متمادی است که روابط تنگاتنگ و مستمری با هنر و فرهنگ اصیل ایرانی داشته و نام ایران را مترادف با فرش دستباف ایران می شناسند.

اقدام جدید دولت آمریکا بی تردید تاثیر جدی و بلافاصله ای بر حیات هنر قالیبافی ایران، با متجاوز از 3000 سال تاریخ مستند، خواهد گذارد. که در نوع خود تهاجمی بر فرهنگ انسانی و جهانی تعریف و تفسیر خواهد شد. از سوی دیگر آقای اوباما خود بخوبی مستحضرند که هیچ انسان فرهیخته ای در جهان، از جمله ایالات متحده آمریکا نیست، که بدور از جنجال های سیاسی و صرفا در چارچوب پاسداری از مواریث انسانی، توجه و علاقه ای ویژه به فرش دستباف ایران نداشته و نسبت به سرنوشت آن حساسیت نشان ندهد. یقینا آنان به عنوان بخش موثر و قابل توجهی از فرهیختگان جهان و نیز شهروندان آمریکایی این اقدام را تقبیح و محکوم نموده و مسئولیت عواقب تلخ آن را، به عنوان زخمی بر پیکر تاریخ هنر، برعهده صادرکنندگان و ابلاغ کنندگان چنین دستوری خواهند گذارد. دستوری که جز نابودی هنری اصیل، هیچ نفع سیاسی و اجتماعی را بدنبال نخواهد داشت.

از دولتمردان آمریکایی انتظار رفته و می رود تا در جهت مقاصد سیاسی خود، گزینه هایی را مورد انتخاب قرار ندهند که رابطه نزدیک و همراه با احترام تاریخی دو ملت، بواسطه اقدامات سیاسی دولت ها، به کدورت و ایجاد فاصله میان شهروندان ایرانی و آمریکایی منجر گردد.

قضاوت درباره عملکرد دولت ها، قضاوتی است که همواره مردم و تاریخ بر عهده داشته اند. نتیجه این حرکت رئیس جمهوری و مجلسین آمریکا، نقطه تاریک و ضربه جبران ناپذیری است که لاجرم تاریخ آن را به نام ایالات متحده، برای آیندگان در خود ثبت و ضبط خواهد کرد.

اتاق فکر فرش دستباف ایران، به عنوان تشکلی صنفی، مستقل و مردم نهاد، از سوی خود و به نمایندگی از طرف کلیه دستاندرکاران فرش دستباف ایران، این اقدام را خارج از موازین حقوق انسانی و شهروندی هنرمندان، قالیبافان و دستاندرکاران هنر قالیبافی ایران تلقی نموده و بازنگری فوری نسبت به این تصمیم عجولانه را به مثابه اقدامی معقول و منطقی از سوی دولت آمریکا در جهت پایبندی به حقوق ملت بزرگ و تمدن دیرپای سرزمین ایران محسوب و ارزیابی می نماید.

بدیهی است افکار عمومی جهان نیزهمصدا با هنرمندان ایرانی، این اقدام را مذموم و محکوم دانسته و بازبینی فوری آن را با جدیت و سرعت خواهانند.

هیأت رئیسه اتاق فکر فرش دستباف ایران
    جمعه هجدهم تیرماه 1389        

+ نوشته شده توسط سید جواد حسینی در 89/04/20 و ساعت 11:25 |