فارس

استان فارس یکی از مراکزی است که رنگرزی گیاهی در آن رواج فراوان دارد لذا طراوت و شفافیت رنگ و تنوع غنای رنگ آمیزی فرش‌های این استان بیش از هر عامل دیگری در شهرت جهانی دست بافته های قشقایی مؤثر است این استان دیرتر از سایر مراکز ایران مورد هجوم رنگ‌های شیمیایی قرار گرفت. توانایی زنان قشقایی در احساس رنگ‌ها و رنگ آمیزی گاه چنان باور نکردنی است که به اعجاز می‌ماند. هم از نظر فراوانی رنگ و ریزه کاری‌های رنگ آمیزی و هم از لحاظ پختگی و گیرایی و چشم‌نوازی و هم از نظر هماهنگی پرجاذبه و افسون کننده‌ای که جریان وقفه ناپذیر رنگ‌ها را پدیدار می‌کند.

آذربایجان

در بیشتر شهرها و روستاهای آذربایجان اصالت کارهای قدیمی حفظ شده و رنگ‌های طبیعی هنوز جای خود را به رنگ‌های شیمیایی نداده است. خامه‌های پشم بیشتر در دسترس است و پشم آن توسط عشایر ایل شاهسون تهیه می‌شود. هر چند که صرف نظر از کارگاه‌های شرکت فرش در تبریز سایر کارگاه‌ها بیشتر رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌کنند. 

مشهد

امروز صرف نظر از چند کارگاه در شهر و کارگاه‌های کوچک در روستاها اکثر قالی‌ها را با پست‌ترین انواع رنگ‌های اسیدی و بازیک رنگ می‌کنند و در نتیجه روز به روز از بازار این فرش‌ها کاسته می‌شود و تنها در کارگاه‌های شرکت فرش، کم و بیش رنگ‌های طبیعی استفاده می شود.

کاشمر

قالی این شهر عمدتاً نامرغوب و رنگ‌های به کار رفته در آن از نوع رنگ‌های بی‌ثبات است. به نظر می‌رسد که رنگرزی گیاهی در این منطقه رونق چندانی ندارد و تخصص لازم هم وجود ندارد. 

توس و نیشابور

در این نواحی رنگ‌ها بیشتر شیمیایی تند و نوع پشم نیز پست‌تر از سایر قالی‌های خراسان است.

قائنات

در ناحیه درخش قالی‌بافی وجود دارد که متأسفانه از رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌کنند و در ایل بهلوری نوعی قالیچه و قالی نظیر قالیچه‌های ترکمنی می‌بافند. ولی با وجود زیبایی ظاهری کار از مواد رنگی شیمیایی استفاده می‌کنند.

اراک, بروجرد, محلات

دو شهر بزرگ بروجرد و محلات قبل از شرکت زیگلر انگلیسی که کارگاه‌های رنگرزی را در اراک و روستاهای اطراف تأسیس کرد نیز از مراکز صدور رنگ‌های گیاهی ایران به اروپا بودند ولی امروز با رونق شرکت ها و کارگاه‌های شیمیایی از رنگ‌های کم‌ثبات اسیدی و سایر رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌شود.

اصفهان

استفاده از رنگ‌های طبیعی، کاهش قابل توجهی مخصوصاً در اصفهان پیدا کرده است و با این وصف هنوز در مناطق روستایی پاره‌ای بافندگان، رنگ‌های گیاهی را مورد استفاده قرار می‌دهند.

کاشان

با وجود نمونه‌های بی‌نظیر فرش و پارچه این شهر در عهد صفویه که خود از شاهکارهای هنر رنگرزی و نساجی است امروزه به طور عمده از رنگ‌های شیمیایی و به ندرت از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود. 

کرمان

هنرمندان قالی‌باف کرمانی در گذشته از رنگ‌های گیاهی استفاده می‌کردند ولی پس از جنگ جهانی دوم به دلیل ارزانی و فراوانی رنگ‌های بازیک و سادگی رنگرزی با آنها، تمایل به استفاده از رنگ‌های شیمیایی نشان داده‌اند و به این گونه رنگ‌های شیمیایی جای رنگ‌های گیاهی را گرفت.

یزد

قالی‌های این شهر خصوصاً نقش هراتی از اهمیت خاصی برخوردارند. در این شهر با هر دو روش سنتی و شیمیایی رنگرزی می‌شود.

ترکمن صحرا

در گذشته در بافت و رنگرزی از روش‌های سنتی و رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شد اما با مرور زمان رنگ‌های گیاهی جای خود را به رنگ‌های شیمیایی دادند و کارگاه‌های رنگرزی سنتی تقریباً برچیده شدند.  

همدان

قالی‌بافان این منطقه اکثراً خود تولید کننده پشم بوده و بیشتر از رنگ‌های طبیعی استفاده می کنند و به همین علت دست‌بافته‌های آنان از نظر رنگ دارای درخشندگی و جلای خاصی است اما در خمسه از کلاف‌های تافته کارخانه‌ای که رنگ شیمیایی دارند استفاده می‌کنند. از این رو قالی آنها فاقد مرغوبیت سایر محصولات همدان هستند.

• منبع: دانشگاه هنر اسلامی تبریز
• تصویر: خبرگزاری مهر
• عکاس: عالیه سعادت پور

آماده سازی جهت رنگرزی

آماده کردن محلول رنگ در کارگاه رنگرزی

ریختن محلول رنگ در ظرف مخصوص جهت رنگ آمیزی نخ ها در کارگاه رنگرزی

شستشوی نخ آغشته به رنگ در کارگاه رنگرزی

دستگاه خشک کن نخ رنگ شده در کارگاه رنگرزی

انتقال نخ ها پس از رنگ آمیزی و خشک شدن به محل مناسب

نخ پس از مراحل رنگ آميزی توسط رنگرز در ترازو وزن کشی می شود

نخ های رنگ شده در کارگاه رنگرزی آماده جهت عرضه به بازار مصرف

• منبع: خبرگزاری فارس
• عکاس: امیر حسینی

دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد به عنوان بزرگترین و قدیمی ترین دانشگاه فعال در حوزه آموزش عالی فرش در بین دانشگاه‌های آزاد اسلامی سراسر کشور، با هدف ارائه آخرین یافته‌های علمی و پژوهشی، تبادل اطلاعات علمی، ایجاد فضای همکاری با دانشگاه‌ها، موسسات آموزشی و پژوهشی، انجمن‌ها، اتحادیه‌‌ها، سازمان‌های دولتی و خصوصی مرتبط، ایجاد انگیزش در بین دست اندرکاران مراحل مختلف آموزش، پژوهش و تولید، امکان ایجاد فرصت‌های کارآفرینی با ارائه آخرین یافته‌های تولیدی و بحث و تبادل نظر در خصوص تنگناها و خلاءهای هنری، فرهنگی و تولیدی فراروی صنعت فرش دستباف ایران و جهان در تاریخ 28 و 29 اردیبهشت ماه 1390، هم‌زمان با هفته میراث فرهنگی و با همکاری سازمانهای فعال در حوزه فرش دستباف همایش ملی هنر، فرهنگ، تاریخ و تولید فرش دستباف ایران و جهان را برگزار می‌نماید.

محورهای همایش:

۱. در حوزه فرهنگ، هنر و تاریخ فرشبافی

• سیر تحول و تطور طرح و نقش فرش
• تاریخ فرش ایران و جهان
• مبانی طراح و رنگ و رنگبندی در فرش ایران و جهان
• مردم شناسی، قوم شناسی و جامعه شناسی در فرش ایران و جهان
• کاربرد کامپیوتر در طراحی و تولید فرش
• فرهنگ و هنر مشرق زمین و فرش دستباف ایران
• فرهنگ فرش در کشورهای غربی، نحوه نگرش و استفاده از فرش و تاریخ روی آوردن به تولید انواع کفپوش‌ها در غرب
• ریشه‌یابی ، نشانه‌شناسی ، اسطوره شناسی و سبك‌شناسی طرح و نقش در فرش دستباف ایران و جهان
• جغرافیای بافت، طرح، نقش و رنگ فرش دستباف ایران و جهان
• سیر تحول و تطور شیوه‌های بافت و تکمیل و طرح و نقش فرش دستباف ایران و جهان و بررسی عوامل موثر بر این تحولات
• اصالت و نوآوری در طرح و نقش فرش دستباف ایران
• مبانی زیبایی‌شناسی در طرح و نقش فرش دستباف
• ارتباط بین طرح و نقش فرش دستباف ایران و جهان و سایر رشته‌های هنری و تاثیرپذیری آنها از یكدیگر
• فرش ماشینی، موکت و سایر کفپوش‌های صنعتی و تاثیر آن بر بازار و تولید فرش دستباف

2. در حوزه شیوه های تولید:

• پتانسیل و ویژگی‌های استحصال و تولید الیاف و نخ مورد استفاده در فرش دستباف ایران و جهان
• رنگزاهای طبیعی و رنگرزی سنتی خامه قالی
• معرفی روش‌های بهینه‌سازی رنگرزی
• روش‌های بهبود مواد اولیه مصرفی و بهبود كیفیت مواد اولیه
• معرفی شیوه‌های رنگرزی در سایر مناطق جهان
• بررسی شیوه‌ها و انواع بافت، دار و ابزار ، شیوه‌های تکمیل و شستشو
• روش‌های نگهداری و انبار داری فرش

برنامه زمان‌بندی همایش:

• آخرین مهلت ارسال مقاله: 15 بهمن 1389
• اعلام نتایج داوری: 15 اسفند 1389
• مهلت ثبت نام: 30 فروردین 1390

علاقه مندان جهت شرکت و ارائه مقاله در این همایش می‌توانند با مراجعه به سایت این همایش به آدرس www.iauncarpet.com  یا شماره تلفن دبیرخانه همایش 03312291096 تماس حاصل نمایند.

• منبع: سایت همایش ملی هنر، فرهنگ، تاریخ و تولید فرش دستباف ایران و جهان
• به نقل از: سایت اطلاع رسانی فرش ایران

یکی از مهم ترین موارد رنگرزی با رنگ های طبیعی رنگرزی پشم با مواد مازوجی است ، اهمیت این موارد در چرمسازی نیز بسیار زیاد است.در پشم برای بدست آوردن زمینه های کدر و سیر همراه با دندانه آهن به کار می برند.غالب نباتاتی که دارای مواد مازوجی میباشند خود نیز دارای ماده رنگی زرد میباشند که اگر آنها را بدون کمک دندانه رنگ کنند زرد کم و بیش کدری بدست می آورند ، مواد مازوجی دارای خصایص زیر می باشند:

• دارای طعم غامض می باشند.
• با مواد قلیایی ترکیباتی میدهند که در برابر هوا رنگ قهوه ای به خود می گیرند عکس العمل اسیدی ضعیفی دارند.
• با املاح مس و کروم تولید رسوب قهوه ای می کنند.
• با املاح سرب تولید رسوب نارنجی می کنند
• با املاح آهن تولید رسوب خاکستری تیره و سیاه می کنند.
• با املاح سرب تولید رسوب نارنجی می کنند.

مواد مازوجی در بسیاری از نیاتات به طور فراوان یافت می شود که در بین آنها بلوط ، کاج ، گردو ، انار ، بید ، سماق ، هلیله ، دانه های ایران ، گندل کوله ، جفت ، هلیله سیاه اهمیت زیادتری دارند. رنگرزی این مواد با سایر نباتات رنگدار تفاوت زیادی ندارند فقط بواسطه کم و زیاد بودن مواد مازوجی در آنها و همچنین نوع ماده رنگی این گیاهان با دندانه های مختلف تولید الوان گوناگون می نمایند که به ذکر آنها پرداخته می شود.

طریقه رنگرزی پشم با مواد مازوجی

اگر پشم را مستقیما بدون دندانه با مواد مازوجی رنگ کنند تولید یک رنگ زردکمرنگ کدر میکنند که ثباتی در برابر نور و شستشو ندارند.بسته به مقدار دندانه ای که بکار می رود با کمک آهن ، رنگهای خاکستری روشن تا مشکی بدست می آورند ، با دندانه زاج سفید رنگهای زرد تا قهوه ای بسیار روشن به دست می آید و دندانه کروم رنگهای قهوه ای روشن و کدر به دست می دهد به طور کلی طریقه رنگرزی با دندانه آهن بر دو قسم است:

• دندانه قبل از رنگ
• رنگ و دندانه توام

پشم در حالت اول به طریق معمول دندانه می شود و سپس با مقدار متناسب رنگ مدت دو ساعت رنگرزی را ادامه میدهند و گاهی نیز در حمام رنگدار از یک درصد اسید نسبت به وزن پشم استفاده می شود.

در حالت دوم ابتدا پشم را به مدت یک ساعت با مقدار متناسبماده رنگی رنگ می کنند و سپس حرارت حمام را پایین آورده و در همان حمام دندانه را اضافه مینمایند و به رنگرزی برای مدت یکساعت تا یک ساعت و نیم ادامه می دهند.

دلیل آنکه ابتدا پشم را مدتی بدون دندانه رنگ می کند آنست که از ترکیب رنگ و دندانه و رسوب آنها در خارج از لیف در حمام جلوگیری نمایند.

سماق – رنگ قهوه ای طبیعی

گیاه سماق بطور بوی تقریبا در کلیه کشور یافته می شود ، برگ این گیاه کمتر از دندانه های آن ماده زوجب دارد 10 تا 30 درصد. این گیاه در تمام ایران مخصوصا در کوهپایه های اطراف تهران و کنار رودخانه جاجرود و کرج بسیار یافته میشود.ازمیوه و دانه این گیاه گردی گرفته می شود که ترش مزه و در صنایع غذایی بکار برده می شود.

محلول سماق تیره رنگ ، ترش مزه و گش میباشد و در دندانه های مختلف عکس العمل های زیر را نشان می دهد:

• زاج سفید و دندانه های سرب تولید رسوب کرم مایل به زرد می کنند.
• سولفات آهن رسوب آبی تیره مایل به سیاه تولید می کنند.
• مواد قلیایی تولید رسوب سبر و روشن و مواد اسیدی رسوب رقیق زرد رنگ تولید می کند.

سماق علاوه بر مواد مازوجی دارای یک ماده رنگی زرد تیره است که به تنهایی و بدون دندانه در دباغی از آن استفاده می کنند.

پوست انار – زرد طبیعی

از پوست انار بیشتر از هر گیاه مازوجدار برای بدست آوردن رنگهای خاکستری و تیره از آن استفاده می کنند و مقدار ماده مازوجی آن تا 49 درصد می رسد.

در جنگلهای شمال ایران نوع وحشی آن بسیار فراوان است که دارای میوه های ریز و کوچک تر از انار معمولی است و به نام گلنار فارسی مشهور است. این گیاه یک پایه ی و عمر آن متجاوز از 20 سال می باشد.رنگ گل آن قرمز است در گذشته به عنوان یک رنگ قرمز در ایران از این گل استفاده می شده است و امروزه نیز در فسمت های مختلف هند از گل انار برای رنگ قرمز استفاده می شود.

پوست گردو – رنگ قهوه ای طبیعی

گردو درختی است که تقریباً در تمام نقاط معتدل و شمالی ایران به طور فراوان دیده می شود.

درخت گردو یک پایه است و بلندی آن به 10 تا 20 متر می رشد. برگ های مرکب دارد که هر یک 7 تا 9 برگچه دارند.

گل های نر به صورت سنیله های دار در کنار ساقه های جوان ظاهر می شوند و گل های ماده دوتایی یا سه تایی و گاهی نیز منفرد دیده می شود . عمر این درخت بسیار زیاد است و چوب آن هم نسبت به سایر چوب ها بسیار گران قیمت و برای ساختن وسایل محکم و زینتی استفاده می شود.

در تمام قسمت های مختلف گردو ماده مازوجی به طور فراوان یافت می شود. درایران بیشتر از پوست میوه آن استفاده می شود، وقتی که در پاییز میوه گردو را زدند پوست آن نیز به سهولت از گردو جدا می شود ، آنرا خشک کرده و سپس به مصرف می رسانند.

مقدار ماده مازوجی پوست گردو بین 30 تا 35 درصد میباشد.اگر پوست گردوی تازه را با دست مالش دهند پس از مدت کوتاهی سیاه شده و به سختی از دست زایل می شود.

عکس العمل شیمیایی املاح مختلف بر روی گردو مانند پوست انار و سماق می باشد اگر پوست گردو را بجوشاند محلول قهوه ای مایل به قرمزی به دست می آید دندانه های مختلف نتایج زیر را با پوست گردو در رنگرزی پشم به دست می دهند:

• دندانه زاج سفید با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ نارنجی تیره
• بی کرومات پتاسیم با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ قهوه ای روشن
• سولفات مس با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ قهوه ای متوسط
• کلرور استانو با 3 درصد اسید اگزالیک رنگ نارنجی تیره
• سولفات آهن با 3 درصد رنگ خاکستری تا مشکی

پوست گردو هم چنین اهمیت فراوانی در رنگرزی خامه قالی برای رنگرزان دارد ، لزین ماده همراه با سایر رنگ ها برای بدست آوردن رنگ های تیره در کلیه زمینه ها استفاده می شود.

هلیله سیاه و هلیله زرد – قهوه ای طبیعی

اصل این درخت در آمریکا، آسیای جنوبی، چین، هندوستان و بلوچستان ایران مخصوصا در نواحی مدرس و بنگال است.

هلیله که در ایران به کار برده می شود بیشتر در نواحی بلوچستان و افغانستان و هند بدست می آید. این درخت بر دو نوع می باشد، هلیله سیاه و هلیله زرد این درخت دارای میوه کوچکی شبیه به گوجه است که آن را قبل از رسیدن چیده و خشک می کنند ، هلیله دارای رنگ زرد میباشد که مواد مازوجی آن بسیار است. در رنگرزی بیشتر همراه با دندانه زاج سفید استفاده می گردد. یکی دیگر از موارد استفاده از هلیله در چرمسازی است.

درخت هلیله یکی از قویترین مواد تانن دار می باشد که مقدار مواد مازوجی آن در حدود 45 درصد است. از برگ و میوه این درخت برای بدست آوردن انواع خاکستری ها همراه با سایر دندانه ها در رنگرزی پشم استفاده می شود.

جفت – رنگ زرد طبیعی

جفت نوعی درخت بلوط جنگلی است که انواع زیادی را داراست. این درخت در آمریکا، آسیای میانه و جبال قفقاز می روید. نوع ایرانی آن که در کوه های لرستان و کردستان است با نوع آمریکایی آن فرق دارد. طول درختانی که در آمریکا هستند گاهی به 30 متر می رسد و نوع رنگ آن نیز بهتر است.

این درخت دارای دو پوست است یکی در قسمت رو و دیگری در قسمت زیر، پوست رو نازک و داری یک ماده سرخ رنگ کدر می باشد و به همین جهت آن را قبلا مجزا نموده فقط پوست زیر را که دارای ماده رنگی قابل توجهی می باشد به فروش رسانیده برای تشخیص چوب جفت آنرا ابتدا ساییده مدت یک ساعت در آب می جوشانند و بعد مدتی آن را به حال خود راکد می گذارند. محلول تدریجا تغییر رنگ داده رسوب می کند و به صورت کریستال ته نشین میگردد. محلول با حالت ژلاتینی داشته که رنگ قرمزی و کدری به خود می گیرد.

مواد قلیایی، رنگ محلول را تیره و مایل به قهوه ای میکند.استات مس رسوب نارنجی رنگ تولید می کند. زاج سفید، رنگ را شفاف و رسوب رقیقی ایجاد می نماید. آبهای معدنی در روی آن اثر نموده و رسوب می دهند.

جفت دارای مقدار قابل توجهی ماده مازوجی است و همین ماده باعث میشود که رنگ های حاصله از آن تیره می شود. ماده رنگی جفت از بیشتر رنگ های طبیعی زرد حتی اسپرک زیاد تر است. ولی ثبات آن نسبت به اسپرک در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. در گذشته از جفت، بیشتر برای رنگرزی پنبه و چاپ آن استفاده می شده است.

جفت دارای مقدار قابل توجهی مواد مازوجی است.بنابراین با این دندانه آهن انواع خاکستری ها را میتوان بدست آورد.جفت با دندانه زاج سفید و سولفات آلومینیوم رنگ زرد می دهد که شفافیت آن را از اسپرک کمتر است و اگر در موقع رنگرزی جفت از هر دو پوست مخلوط کرده و رنگ کنند رنگ زرد کدر مایل به قهوه ای می دهد.

دو درصد دانه بیکرومات پتاسیم با جفت رنگ زیتونی مایل به قهوه ای می دهد که بسیار مورد استفاده قرار می گیرد.

از سایر دندانه ها در رنگرزی جفت با پشم به واسطه عدم ثبات آنها در برابر نور کمتر استفاده می شود.

• نویسنده : عبداله احراری
• منبع : سایت اتحادیه فرش دستباف ایران در ژاپن
• به نقل از: دفتین

 باراک اوباما رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا در ابتداي هفته جاري، قانون تحریم جامع ایران را که پیش از آن در مجلسین آمریکا تصویب شده بود، امضاء و ابلاغ کرد.

بر اساس این قانون که بندها و موضوعات متعددی را شامل می شود، هنر قالیبافی ایران نیز با تمامی ویژگی هایی که آن را از مرز هنری ملی به میراثی جهانی و انسانی ترفیع داده است، متاسفانه از نظر دور نمانده و ورود فرش ایرانی از هر نقطه جهان به آمریکا از تاریخ 29 سپتامبر 2010 ، برابر با 7 مهر ماه 1389 ممنوع گردیده است. مباحث سیاسی و اختلافات میان دولت های ایران و آمریکا دلیل اصلی صدور چنین ابلاغیه ای است که علیرغم ضربه سنگین بر این هنر صنعت و عوامل متعدد دستاندرکار آن هیچگاه کمترین تاثیری در بودجه و برنامه های دولت ایران نداشته و محل اتکاء دولت ها نبوده است.

کاخ سفید با صدور و ابلاغ این دستور در واشنگتن، شهری که به داشتن یکی از معتبرترین موزه های فرش و دستبافته های جهان (Textile museum of Washington-TM) بر خود می بالد و قطعات متعدد فرش های فاخر و بی همتای ایرانی سرمایه های اصلی آن را تشکیل می دهد، موجب تعجب و تاثر هنرمندان و هنر دوستان اعم از شهروندان آمریکایی و سایر دوستداران میراث هنری است.

از آنجا که تمامی فرایند های تولید و تجارت و نیز صادرات فرش دستباف ایرانی توسط بخش خصوصی، بدون کمترین دخالتی از سوی دولت صورت می گیرد، چنین اقدام تعجب برانگیزی، عملا نشانه گیری بخش بزرگی از جمعیت ایران، که معیشت خود را بطور مستقیم و غیرمستقیم از این راه تامین می کنند محسوب گردیده و رفاه و آسایش آنان را با خطر جدی مواجه خواهد کرد. که با هیچ یک از موازین عقلی، انسانی و حتی سیاسی متناسب نیست.

وارد آوردن چنین فشارهایی بر خانواده بزرگ فرش دستباف ایرانی در مغایرت کامل با ادعا هایی است که پیش از این، دولت ایالات متحده در جریان برنامه ریزی های مقدماتی تحریم اقتصادی ایران، در جهت احتراز از وارد آمدن عواقب مستقیم این تحریم ها بر مردم ایران، رسما و از تریبون های رسمی و محافل بین المللی، خود را نسبت بدان متعهد دانسته و افکارعمومی جهان را نسبت به پیامدهایی که بار آن بر دوش مردم قرار گیرد مطمئن متقاعد ساخته بود.

حال آنکه تحریم فرش دستباف ایرانی عملا حذف نان از سفره میلیون ها نفر از ضعیف ترین اقشار این کشور، از قبیل هنرمندان طراح، رنگرزان، بافندگان و دستاندرکاران این هنر - صنعت اصیل ایرانی است.

نکته مهم دیگر اینکه این اقدام دولت آمریکا عملا موجب گسست و قطع ارتباطات فرهنگی بین دو ملت ایران و آمریکا و نقض حقوق شهروندان آمریکایی علاقمند به هنر قالیبافی ایرانی خواهد بود.

آقای اوباما قطعا فراموش نکرده اند که مردم دنیا قرنهای متمادی است که روابط تنگاتنگ و مستمری با هنر و فرهنگ اصیل ایرانی داشته و نام ایران را مترادف با فرش دستباف ایران می شناسند.

اقدام جدید دولت آمریکا بی تردید تاثیر جدی و بلافاصله ای بر حیات هنر قالیبافی ایران، با متجاوز از 3000 سال تاریخ مستند، خواهد گذارد. که در نوع خود تهاجمی بر فرهنگ انسانی و جهانی تعریف و تفسیر خواهد شد. از سوی دیگر آقای اوباما خود بخوبی مستحضرند که هیچ انسان فرهیخته ای در جهان، از جمله ایالات متحده آمریکا نیست، که بدور از جنجال های سیاسی و صرفا در چارچوب پاسداری از مواریث انسانی، توجه و علاقه ای ویژه به فرش دستباف ایران نداشته و نسبت به سرنوشت آن حساسیت نشان ندهد. یقینا آنان به عنوان بخش موثر و قابل توجهی از فرهیختگان جهان و نیز شهروندان آمریکایی این اقدام را تقبیح و محکوم نموده و مسئولیت عواقب تلخ آن را، به عنوان زخمی بر پیکر تاریخ هنر، برعهده صادرکنندگان و ابلاغ کنندگان چنین دستوری خواهند گذارد. دستوری که جز نابودی هنری اصیل، هیچ نفع سیاسی و اجتماعی را بدنبال نخواهد داشت.

از دولتمردان آمریکایی انتظار رفته و می رود تا در جهت مقاصد سیاسی خود، گزینه هایی را مورد انتخاب قرار ندهند که رابطه نزدیک و همراه با احترام تاریخی دو ملت، بواسطه اقدامات سیاسی دولت ها، به کدورت و ایجاد فاصله میان شهروندان ایرانی و آمریکایی منجر گردد.

قضاوت درباره عملکرد دولت ها، قضاوتی است که همواره مردم و تاریخ بر عهده داشته اند. نتیجه این حرکت رئیس جمهوری و مجلسین آمریکا، نقطه تاریک و ضربه جبران ناپذیری است که لاجرم تاریخ آن را به نام ایالات متحده، برای آیندگان در خود ثبت و ضبط خواهد کرد.

اتاق فکر فرش دستباف ایران، به عنوان تشکلی صنفی، مستقل و مردم نهاد، از سوی خود و به نمایندگی از طرف کلیه دستاندرکاران فرش دستباف ایران، این اقدام را خارج از موازین حقوق انسانی و شهروندی هنرمندان، قالیبافان و دستاندرکاران هنر قالیبافی ایران تلقی نموده و بازنگری فوری نسبت به این تصمیم عجولانه را به مثابه اقدامی معقول و منطقی از سوی دولت آمریکا در جهت پایبندی به حقوق ملت بزرگ و تمدن دیرپای سرزمین ایران محسوب و ارزیابی می نماید.

بدیهی است افکار عمومی جهان نیزهمصدا با هنرمندان ایرانی، این اقدام را مذموم و محکوم دانسته و بازبینی فوری آن را با جدیت و سرعت خواهانند.

هیأت رئیسه اتاق فکر فرش دستباف ایران
    جمعه هجدهم تیرماه 1389        

• منبع: سایت اطلاع رسانی فرش ایران
• به نقل از: Scientific Association Carpet
• تصویر: Rug Mates

مواد رنگزای کرومی بخشی از مواد رنگزای اسیدی لولینگ هستند که به لحاظ دارا بودن ساختمان مولکولی خاص قادر به تشکیل پیوند کئودینانس با فلزات می باشند. جان مطلب این که در رنگرزی الیاف با این گونه مواد رنگزا رنگینه و فلز به صورت جداگانه جذب لیف گردیده و در داخل لیف با ایجاد پیوند بین ماده رنگزا و فلز حجم مولکول ماده رنگزا افزایش، در نتیجه ثبات شستشویی ماده رنگزا به مقدار قابل ملاحظه ای اقزایش می یابد.مواد رنگزای کرومی از نظر تیره بودن تقریباً مشابه مواد رنگی طبیعی بوده و ارزان قیمت می باشند چنانچه رنگرزی پشم با اینگونه مواد رنگزا به صورت اصولی و علمی انجام گردد یقیناً ضمن آنکه محصول رنگرزی شده از قیمت تمام شده کمتری برخوردار است کیفیت مطلوبی بالاخص از نظر ثبات شستشویی و نوری خواهد داشت. رنگرزی پشم با استفاده از مواد رنگزای کرومی به سه روش انجام میگردد:

۱. پیش دندانه(Bottom Chrome): در این روش ابتدا الیاف پشمی را با استفاده از دی کرومات سدیم یا پتاسیم در محیط اسیدی (اسید فرمیک یا احیا کروم ،اسید سولفوریک یا –ترش کروم) یا بدون اسید (شیرین کروم)دندانه داده می شو. حجم حمام به وزن کالا را تنظیم سپس حداکثر 3% دی کرومات و 5/1% اسید سولفوریک یا اسید فرمیک یا نمک سولفات سدیم به آن اضافه ، در چهل درجه سانتی گراد کالا را به حمام وارد و حداقل 30 دقیقه در جوش عنلیات دندانه دادن را ادامه می دهیم. کالای داندانه داده شده را شستشو داده و عملیات رنگرزی را همانند رنگرزی پشم با مواد رنگزای اسیدی میلینگ ادامه می دهیم.

۲. پس دندانه (After Chorom): در روش اول رنگرزی ابتدا عملیات رنگرزی همانند رنگرزی با مواد رنگزای اسیدی انجام شده سپس نسبت به تخلیه پساب حمام اقدام و محلول جدید با استفاده از 2% دی کرومات پتاسیم تهیه ،کالا رنگرزی شده را اضافه و عملیات دندانه دادن را به مدت حداقل 30 دقیقه در جوش ادامه می دهیم. از اضافه نمودن دندانه در حمامی که در حال جوش است جداً باید اجتناب نماید در غیر این صورت احتمال بروز نایکنواختی در رنگرزی بسیار زیاد است.

3. دندانه و رنگ همزمان (Meta Chrome): اقتصادی ترین روش رنگرزی است و اکثریت قریب به اتفاق رنگرزها از این روش استفاده می نمایند. در این روش معمولاً از 5% نمک سولفات سدیم ،3% اسید استیک ،و حداکثر 1% دندانه دی کرومات بعلاوه مقدار مورد نیاز ماده رنگزا استفاده می شود. رنگرزی در دمای 40 درجه سانتیگراد و با اضافه کردن اسید استیک ،نمک سولفات سدیم و ماده رنگزا شروع ،پس از اطمینان از یکنواختی محلول کالا را به حمام اضافه می نماییم در مدت حداقل 30 دقیقه حمام را به جوش رسانیده و رنگرزی را حداقل به مدت 60 دقیقه در جوش ادامه می دهیم، در پایان عملیات شستشوی پشم با آب ولرم و صابون ضروری است. در این روش رنگرز نباید بیش از 1% دی کرومات استفاده نماید چرا که استفاده بیش از حد نیاز علاوه بر اتلاف منابع باعث تضعیف پشم نیز خواهد شد.

• نویسنده : عبدالله احراری
• منبع : سایت اتحادیه فرش دستباف ایران در ژاپن
• به نقل از: دفتین
• تصویر: INERIS

سرترنج: معمولاً در ابتدا و انتهای طرح ترنج قالبی به همراه اجزا طرح کشیده می‌شود که اصطلاحاً به آنها سرترنج می‌گویند.

ترنج: به بخش مرکزی فرش که معمولاً مدور یا بیضی شکل است ترنج گفته می‌شود.

زمینه: بخشی است در میان فرش که گلها و اجزا طرح بر روی آن نقش بسته‌اند و اغلب در رنگهای لاکی، کرم و سرمه‌ای انتخاب می‌شود.

حاشیه: معمولاً به دو شکل باریک و پهن اطراف طرح مرکزی فرش را می‌پوشاند و وجود یک حاشیه پهن در میان حاشیه‌های باریک باعث می‌شود تا تعداد آنها فرد باشد.

دار: به دستگاه قالیبافی که از چوب یا فلز تهیه شده باشد اصطلاحاً دار گفته می‌شود که اجزا آن عبارتند از سردار زیردار و راست روها. دارها بسته به نحوه قرار گرفتن بر روی زمین به انوع زیر تقسیم می‌شوند:

الف) دارهای افقی: دارهایی هستند که به موازات سطح زمین نصب می‌شوند و بافنده برای بافت بایستی روی آن بنشیند لذا عوارض حادی در انحنای ستون فقرات و شکل لگن خاصره ایجاد می‌شود. دارهای افقی مورد استفاده در خانواده‌های کوچ‌نشین فاقد راست‌روها می‌باشند تا عمل نصب و حمل و نقل به سهولت انجام شود.

ب) دارهای عمودی: معمولاً در کنار دیوار نصب می گردند و به دو صورت گردان و ثابت تقسیم بندی می شوند.

ابزار بافت: به وسایلی که برای بافت فرش مورد استفاده قرار می‌گیرند گفته می‌شود که اهم آنها عبارتند از: دفتین، چاقو، بر پاکی، سیخ و ...

پود رو ( پود نازک): در این نوع بایستی از تعداد لاها و تاب بیشتری استفاده شود تا پود ضمن نازک بودن از استحکام لازم نیز برخوردار باشد پود نازک از بالای ضربدری عبور داده می‌شود و پس از دور زدن چله‌های زیر و رو بر روی پود زیر به شکل زیگزاگ قرار می‌گیرد.

پود زیر (پود ضخیم): در این نوع پود که نخ ها در یک جهت تابیده می‌شوند هر چه تعداد لاهای نخ و مقدار تاب آن کمتر باشد بهتر است پود زیر ضخیم تر می‌باشد و از زیر ضربدری چله‌های فرش به طور مستقیم عبور داد می‌شود.

پود: پودها نیز معمولاً از جنس پنبه می‌باشند و به صورت افقی در بافت فرش استفاده می‌شوند و وظیفه آن نگهداری چله‌ها در کنار یکدیگر می‌باشد پودها را معمولاً به جهت رویت بهتر (در لابه لای چله‌ها) و رفع جمع‌شدگی رنگ می‌کنند که این رنگرزی نیز به دلیل مقرون به صرف بودن و آسانتر بودن با نیل صورت می‌پذیرد. پودها بسته به محل عبور آنها از بالا یا زیر ضربدری و یا ضخامت آنها به انواع زیر تقسیم می‌شوند.

سه لا گرد (سه لا سه گرد): در مناطقی مانند کاشان و اصفهان و ... به منظور ایجاد استحکام در چله‌ها ابتدا نخهای نازک چله را در سه گروه و در جهت عقربه‌های ساعت (S) تاب می‌دهند سپس این سه گروه را روی هم گذاشته و به منظور باز نشدن تاب اولیه در جهت عکس عقربه‌های ساعت (Z) می‌تابند. بدیهی است هر چه تعداد لاها و تاب نخ بیشتر شود استحکام نخ نیز بیشتر می‌شود.

کمانه: چوب یا قطعه‌ای لوله‌ای شکل است که محل چله‌های زیر و رو را در فرش تغییر می‌دهد و باعث می‌شود تا یک ردیف ضربدری در چند سانتیمتری دم بافت به وجود آید.

چله کشی: به نصب تار بر روی دار جهت بافت فرش به صورتی که تار‌ها یک در میان زیر و رو باشند چله‌کشی می‌گویند چله‌های زیر در پشت فرش قرار گرفته و توسط بدنه‌های پرز پوشانده می‌شوند و چله‌های رو نیز در داخل فرش قرار می‌گیرند عمل چله‌کشی به سه روش فارسی و‌آذری و یا تلفیقی انجام می‌شود.

طول پرز: به ارتفاع پرزهای فرش گفته می‌شود.

ریشه: به پایه و اساس هر چیزی ریشه گویند که در فرش پایه و اساس را جفت چله‌ها (یک چله زیر و یک چله رو) یعنی همان ریشه‌ها انجام می‌دهند. بدیهی است که اگر ریشه‌های فرش (جفت چله‌ها) را از ساختمان فرش خارج کنیم آن فرش کاملاً از هم گسیخته می‌شود و این ریشه‌ها هستند که پس از نصب بر روی دار امکان بافت را میسر ساخته و ابعاد و رجشمار فرش را مشخص می‌نمایند.

رجشمار: به تعداد رج های بافته شده (یا گره‌های زده شده) در یک گره ذرعی رجشمار می‌گویند. اندازه گره ذرعی بستگی به سبک بافت فرش (آذری یا فارسی) دارد.

رج: به ردیف طولی و عرضی گره‌ها رج می‌گویند.

گره ذرعی: به 16/1 ذرع و یا به 4/1 چارک گره ذرعی می‌گویند که در مناطق فارسی‌باف 5/6 سانتیمتر و در مناطق آذری‌باف 7 سانتیمتر است.

چارک: به 4/1 ذرع، چارک گفته می‌شود که در مناطق فارسی‌باف 26 سانتیمتر است و در مناطق آذری‌باف 28 سانتیمتر است.

ذرع: واحد اندازه‌گیری طول فرش از قدیم می‌باشد که در مناطق فارسی‌باف معادل 104 سانتیمتر و در مناطق کرمانی‌باف 108 سانتیمتر و در مناطق آذری‌باف 112 سانتیمتر است.

گره‌زدن: به تاباندن خامه‌های پشمی یا ابریشمی به دور چله‌های فرش در حین بافت گره زدن می‌گویند.

تار (چله): نخ هایی هستند نازک، چند لا شده و پرتاب که معمولاً از جنس پنبه بوده و برای بافت فرش بایستی بر روی دار بطور عمودی نصب گردند و وظیفه آن نگهداری گره‌های فرش می‌باشند. جنس چله‌ها برای فرشهای ریزبافت به منظور برخورداری از استحکام لازم، ابریشمی انتخاب می‌شوند و در فرشهای بافت مناطق عشایری و روستایی جنس چله‌ها را به جهت مقاومت بیشتر در برابر سرما و رطوبت و همچنین ایجاد نرمی و انعطاف لازم در فرش که برای کوچ کردن امری ضروری است از پشم انتخاب می‌نمایند.

نمره: به تعداد کلاف های {HANK) 840 یاردی (یک یارد = 44/91 سانتیمتر) نخ پنبه‌ای یک لا در یک پوند (یک پوند = 59/453 گرم) می‌گویند و معمول} نمره نخ یک لای پنبه‌ای مورد استفاده در قالیبافی 5، 10، 20 و بعضاً 40 می‌باشد.

پنبه: الیاف سلولزی است که از غوزه گیاه پنبه به دست می‌آید و بر اثر سوختن بوی کاغذ سوخته از خود متصاعد می‌نماید و پس از دور شدن از آتش خاموش می‌شود و خاکستری نرم و پودر مانند باقی می‌گذارد.

دنیر: واحد اندازه‌گیری ضخامت الیاف ابریشم است و به وزن 9000 متر لیف ابریشمی بر حسب گرم گفته می‌شود لذا برعکس عدد متریک هر چه عدد دنیر بیشتر شود لیف ابریشمی ضخیم تر می‌گردد. دنیر 60 الی 160 در قالیبافی مصرف دارد و ظریفتر از آن (کمتر از دنیر 60) را در پارچه‌بافی استفاده می‌نمایند.

ابریشم: الیاف بسیار بلند پروتئینی هستند که کرم ابریشم برای تولید پیله در اطراف خود ترشح می‌کند.

متریک: واحد اندازه‌گیری ضخامت خامه پشمی مورد مصرف در قالیبافی است. به عدد طولی خامه پشمی یک لا بر حسب متر که وزن آن یک گرم باشد می‌گویند لذا هر چه عدد متریک بیشتر بشود خامه پشمی یک لا ظریف‌تر می‌گردد. متداولترین اعداد متریک در خامه‌ها 3 الی 10 می‌باشند.

خامه: اصطلاحاً در هنر فرشبافی به نخ پشمی مورد استفاده برای پرزهای فرش است که به صورت دو لا تهیه می‌شود خامه گفته می‌شود.

پشم بهاره: پشمی است که طی روزهای آخر زمستان یا اول بهار، قبل از بارش اولین باران بهاری بر روی گوسفندان چیده شده باشد که بخاطر داشتن لطافت و طول زیاد و نداشتن خار و خاشاک از پشم پاییزه مرغوب تر است.

کرک: الیاف ظریف لابلای موی بز یا شتر است و لیکن در فرش، به الیاف ظریف و بلند پشمی (مانند پشم های گوسفندان نژاد مرینوس در استرالیا و یا بلوچ) کرک گفته می‌شود.

پشم: لیف پروتئینی و مجعد است که روی پوست گوسفندان می‌روید و بر اثر سوختن بویی مشابه بوی موی سوخته از خود متصاعد می‌نماید و پس از دور کردن شعله خاموش می‌شود و خاکستری نرم و پودر مانند باقی می‌گذارد.

فرش: کلمه‌ای است عربی و به هر آنچه که گستردنی باشد گفته می‌شود معادل فارسی آن قالی، قالیچه و ... می‌باشد.

• منبع: پایگاه اطلاع رسانی ترنج

• منبع: سفرنامه دالمانی، جلد اول، صفحه ۸۸
• به نقل از: سایت اطلاع رسانی فرش ایران

طبق روال سال قبل که در سالروز افتتاح وبلاگ هنر رنگرزی گزارشی از عملکرد وبلاگ در سال 87 داده شد، امسال هم این سنت را برای عملکرد وبلاگ در سال 88 تکرار می‌کنیم:

طی این مدت 38 مطلب در وبلاگ قرار گرفت که نسبت به سال قبل 70% افت داشته است. سهم هر کدام از اعضای هیأت تحریریه در ارسال مطالب به‌ترتیب تعداد مطلب ارسال شده به شرح زیر است:

• سید جواد حسینی             25 مطلب
• یاسمن چمن خورشید          7 مطلب
• عبدالحسین قاسم نژاد         2 مطلب
• پانته‌آ صفاری                     2 مطلب
• نغمه صفوی                      2 مطلب

همچنین مطالب ارسالی بر اساس موضوع به ترتیب تعداد مطلب ارسال شده از قرار زیر می‌باشد:

• مواد کمکی، تعاونی و دندانه‌ها      5 مطلب
• متفرقه                                   5 مطلب
• رنگزاهای گیاهی                         4 مطلب
• رنگ و رنگبندی در فرش                 3 مطلب
• رنگ در سایر هنرها و صنایع             3 مطلب
• مقالات، کتب و نشریات                  3 مطلب
• رنگ‌های شیمیایی                        2 مطلب
• تکنیک‌های رنگرزی                         2 مطلب
• فرش و دستبافته‌ها                       2 مطلب
• همایش، جشنواره و نمایشگاه‌ها      2 مطلب
• الوان (بخش تصاویر)                       2 مطلب
• رنگزاهای حیوانی                          1 مطلب
• شیمی برای رنگ                          1 مطلب
• الیاف طبیعی و مصنوعی                 1 مطلب
• فراخوان و اطلاعیه‌ها                      1 مطلب
• روانشناسی رنگ‌ها                       1 مطلب

در یک سال گذشته بیش از 15000 بار از این وبلاگ بازدید به عمل آمد که 175% رشد را نشان می‌دهد. به‌طور میانگین هر روز بیش از 41 بازدید انجام شده است که گویای 130% رشد می‌باشد. بیشترین بازدید‌ها به لحاظ هفتگی در روزهای شنبه و به لحاظ روزانه بین ساعات 10 تا 14 بوده است. از این تعداد بازدید 91.3% از ایران، 4.3% از آمریکا، 3% از اروپا و 1.4% از سایر نقاط جهان به صفحات وبلاگ وارد شده‌اند. از نظر نحوه ورود بازدید‌کنندگان، 10% به‌شکل مستقیم، 30% به‌واسطه‌ی لینک (پیوند) ما در سایت‌های دیگر و 60% هم از طریق موتورهای جستجو وارد وبلاگ گردیده‌اند. بیشترین ورود از موتورهای جستجو با حدود 8500 ورود توسط Google بوده است که 170% رشد را نمایش می‌دهد. مهمترین کلمات کلیدی جستجو شده توسط بازدید‌کنندگان عبارتند از:

• رنگرزی
• کولومتری
• رنگرزی فرش
• رنگرزی با گیاهان
• رنگرزی شیمایی
• اسپرک

پر بازدیدترین موضوعات بازدید شده در وبلاگ هنر رنگرزی به ترتیب تعداد بازدید به شرح زیر می‌باشد:

• رنگزاهای گیاهی
• رنگ‌های شیمیایی
• مواد کمکی، تعاونی و دندانه‌ها
• رنگ و سیستم‌های رنگی
• تکنیک‌های رنگرزی
• رنگزاهای حیوانی
• رنگرزی سنتی
• متفرقه
• رنگرزی شیمیایی

پر بازدید‌ترین مطلب ارسالی با بیش از 700 بازدید، همچنان سرفصل دروس تخصصی گرایش رنگرزی – رشته فرش می‌باشد.

گروه هنر رنگرزی که با هدف تعامل بیشتر دانشجویان، اساتید و دوستداران هنر فرش و رنگرزی ایجاد گردید نیز توانسته است تا کنون 54 عضو جذب کند که نسبت به سال قبل 150% رشد داشته است.

با آرزوی سالی خوش برای همراهان این وبلاگ در 2 سال گذشته

ز رهگــذار نـسیـــم بـهـار رنــگ آمیـــز        

شدست ساحت بستان چو کلبه‌ صباغ

• شعر از خواجوی کرمانی به نقل از ریرا